Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisi

17.01.2020

Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sanly wideoaragatnaşyk arkaly Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi. Onda ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek boýunça milli maksatnamalaryň ýerine ýetirilişine, döwlet durmuşyna degişli birnäçe meselelere, şeýle-de käbir resminamalaryň taslamalaryna garaldy.

Hormatly Prezidentimiz mejlisiň gün tertibine geçip, ilki bilen, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary G.Myradowy göni aragatnaşyga çagyrdy. Wise-premýer «Türkmenistanyň Maliýe we ykdysadyýet ministrliginiň ýanyndaky Merkezi balans toparynyň düzümini tassyklamak hakynda» Kararyň taslamasy hem-de Maliýe we ykdysadyýet ministrliginiň Salgyt müdiriýetinde hem-de onuň garamagyndaky edaralarda resminama dolanyşygyna «Elektron salgyt» ulgamyny girizmek boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.

Wise-premýer balans toparynyň işi barada maglumat berip, maliýe taýdan durnuklylygy üpjün etmek, tölege ukyplylygy artdyrmak boýunça degişli işleriň alnyp barylýandygyny aýtdy.

«Türkmenistanyň Prezidentiniň käbir kadalaşdyryjy-hukuk namalaryna üýtgetmeler, goşmaçalar girizmek we olaryň käbirini güýjüni ýitiren diýip ykrar etmek hakynda» Türkmenistanyň Prezidentiniň 2019-njy ýylyň 3-nji noýabryndaky Kararyna laýyklykda, Merkezi balans topary hakyndaky Düzgünnama üýtgetmeler girizildi. Birnäçe ministrlikleriň we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň gurluşynyň üýtgemegi bilen baglylykda, bu toparyň düzümine gaýtadan seredildi hem-de bu barada Kararyň taslamasy taýýarlanyldy.

Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp we bu düzümiň işini kämilleşdirmegiň wajypdygyny nygtap, hödürlenilen resminama gol çekdi hem-de ony sanly elektron resminama dolanyşygy ulgamy arkaly wise-premýere iberdi we bu barada birnäçe anyk tabşyryklary berdi.

Soňra sanly wideoaragatnaşyk arkaly geçirilýän mejlisiň dowamynda wise-premýer hormatly Prezidentimize «Elektron salgyt» ulgamyny girizmegiň göz öňünde tutulýandygy barada habar berdi. Bu ulgam Türkmenistanda 2019 — 2025-nji ýyllarda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň Konsepsiýasyna laýyklykda hem-de salgyt ulgamynyň işini kämilleşdirmek maksady bilen taýýarlanyldy.

Hormatly Prezidentimiz döwletimiziň pudaklaryň sanlaşdyrylmagyna aýratyn üns berýändigini belläp, bu ugurda alnyp barylýan işleri işjeňleşdirmek barada wise-premýere birnäçe tabşyryklary berdi.

Şeýle hem mejlisde döwlet durmuşyna degişli beýleki birnäçe möhüm meselelere seredildi we olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.

Ministrler Kabinetiniň sanly wideoaragatnaşyk arkaly geçirilýän mejlisini tamamlap, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow oňa gatnaşyjylara berk jan saglygyny, maşgala abadançylygyny, berkarar Watanymyzyň mundan beýläk-de gülläp ösmeginiň bähbidine alyp barýan işlerinde uly üstünlikleri arzuw etdi.

Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi - Türkmenistan bu gün

Türkmen ykdysadyýetiniň täze ýollary

Hormatly Prezidentimiziň parasatly yolbaşçylygynda, Berkarar dowletimiziň bagtyýarlyk dowründe milli ykdysadyýetimizi döwrebaplaşdyrmak, diwersifikasiýalaşdyrmak, ba¬zar gatnaşyklaryny barha kämilleşdirmek, importyň ornuny tutyan onümleriň öndürijiligini artdyrmak we yurdumyzyň eksport kuwwatyny ýokarlandyrmak babatynda ägirt uly işler durmuşa geçirilýär.

Ýurduň Durnukly ösüş maksatlaryny ornaşdyrmaga gönükdirilen senagat taýdan ösen ykdysady ulgamyny emele getirýän täze başlangyçlary öňe sürmek hem-de özgerişlikleriň we global özgert¬meleriň gerimini giňeltmek üçin durnukly esas döredilýär.

Ykdysady syýasatyň baş maksady serişdeleriň ähli görnüşleriniň (adam maýasy, tebigy, innowasiýa, maýa goýum we beýleki serişdeler) bar bolan ägirt uly mümkinçiligini has doly peydalanmagyň hasabyna ykdysadyyeti diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek, onuň bäsdeşlige ukyplylygyny we netijeliligini pugtalandyrmak hem-de eksport mümkinçiliklerini giňeltmek bolup durýar. Milli ykdysadyýetiň ähli pudaklaryny özgertmek boýunça işler amala aşyrylýar. Ýurdumyzy ykdysady taýdan ösdürmegiň dürli ugurlary üçin berk binýat goýuldy. Goşulan gymmatyň artmagyny we ykdysadyýetiň ösmegini üpjün edýän kuwwatly onümçilik, inženerçilik we durmuş amatlyklarynyň ygtybarly esasyny emele getirmek dowam etdirilýär.

Ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň täze innowasion ugurlarynda, senagatda, logistikada, söwda-ykdysady gatnaşyklarynda, ylmy-tehnologik we maýa goýum gatnaşyklarynda döwrebap taslamalar durmuşa yzygiderli geçirilýär. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda eýeleýän ornuny berkitmek, ýewraziýa giňişliginde söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy düýpli ýokarlandyrmak maksady bilen ýurdumyzda halkara ähmiýetli iri taslamalaryň ençemesi amala aşyryldy. Olaryň esasylarynyň biri hem Türkmenbaşy şäherinde Halkara deňiz portudyr. Bu desganyň doly güýjünde işlemegi bilen yurdumyzdan üstaşyr geçirilýän yükleriň möçberini yzygiderli artdyrmaklyga gonükdirilendir. Ýurdumuzyň eksport kuwwatynyň pugtalanmagy bu ugurda hödürlenilýän ulag-aragatnaşyk hyzmatlarynyň möçberiniň artmagyna getirýär. Hazirki wagtda eksportymyzyň esasy bolegini tebigy gazyň tutýandygy sebäpli, ulagyň esasy gornüşi bolup geçiriji turbalar çykyş edýär. Geljekde ykdysadyýetimizi, şol sanda eksport edilýän önümleriň görnüşlerini diwersifikasiýalaşdyrmagyň netijesinde, yurdumyzyň eksport-import gatnaşyklarynda ulaglaryň ähli görnüşleriniň arabaglanyşykly ösüşi ýokary depginler bilen üpjün ediler.

Geljek ýakyn döwürde ýurdumyz gaz himiýasynyň ösen döwletleriň birine öwrüler. Şunuň bilen baglylykda, Balkan welaýatynyň Gyýanly şäherçesinde iri polimer zawodyny belläp geçmek bolar. Täze polimer zawodynyň önümçilik kuwwaty ýylda 5 milliard kub metr tebigy gazy gaýtadan işlemäge mümkinçilik berýär, hem-de ýylda 386 müň tonna polietilen we 81 müň tonna polipropilen öndürilýär.

Ýene bir iri göwrümli kärhana Balkan welaýatynyň Garabogaz şäherinde bina edilen «Garabogazkarbamid» zawodydyr. «Garabogazkarbomid» zawody bir yylda 1 milliard kub metre golaý tebigy gazy gaytadan işlemäge niýetlenendir, munuň özi azot dökünleriniň, hususan-da, karbamidiň onümçiliginiň giňeldilmegine gönükdirilendir. Karbamid öndürmegiň bäsdeşlige ukyplylygynyň köp babatda ammiak onümçiliginiň işiniň netijeliligine bagly bolup durýanlygyny nazara alanyňda, bu iki möhüm tehnologik işler bir toplumda alnyp barylýar, bu bolsa uly ykdysady peýda berýär.

Iri göwrümli kärhanalaryň iň innowasion we dünýäde ilkinji Ahal welaýatynda gurlan täze iň döwrebap senagat toplumy - tebigy gazdan benzin öndürýän zawodydyr. Munuň senagat möçberde tebigy gazdan ekologiýa taýdan arassa sintetik awtoulag ýangyjyny çykaryljak dünýäde ilkinji zawoddygyny aýratyn bellemek gerek. «GTG» (gas to gasoline) taslamasy Daniýanyň «Haldor Topsoe» kompaniýasy tarapyndan işlenilip taýýarlanylan TIGAS tehnologiýasyna esaslanandyr. Bu tehnologiýa ýokary netijeli katalizatorlar bilen utgaşyklykda örän az mukdarda energiýa sarp edilmegi we daşky gurşawa örän az möçberde täsir edilmegi bi¬len ýokary hilli benzin öndürmäge mümkinçilik berýär. Zawodda her ýyl ekologiýa taýdan aras¬sa, EURO-5 ölçeglerine laýyk gelýän ЕСО-93 sintetik benziniň 600 müň tonnasy, şeýle hem ugurdaş önümlerden suwuklandyrylan gazyň 115 müň tonnasy we düzüminde kükürt bolmadyk arassalanan dizel ýangyjynyň 12 müň ton¬nasy çykarylar.

Ykdysadyýetimiziň ähli pudaklarynda we ulgamlarynda halkara standartlaryna laýyk gelýän täze innowasion tehnologiýalary, şol sanda sanly we maglumat-aragatnaşyk tehnologiýalaryny yzygiderli ornaşdyrmak işleri üstünlikli amala asyrylýar.

Milli ykdysadyyetiň durnukly osüşini häzirki zaman innowasiýalary, maglumat-aragatnaşyk tehnologiýalaryny ulanmazdan göz öňüne getirmek mümkin däl. Maglumat-aragatnaşyk tehnologiýalary ylmy, yk¬dysady we durmuş ugurlarynyň durnukly ösmeginde baş serişde we amatly gurşaw bolup çykyş edýär.

Hormatly Prezidentimiziň ýolbaşçylygynda üstünlikli durmuşa geçirilýän döwlet syýasatynda milli yk¬dysadyýetimizi dünýäniň ösen döwletleriniň hataryna goşmak, ýurdumyzyň jemi içerki onüminde maglumat-kommunikasiýa tehnologiýalary ulgamynyň goşmaça osüşini üpjün etmek hem-de sanly aragatnaşyk babatda welaýatlaryň, şäherleriň we obalaryň arasyndaky tapawudy aradan aýyrmak ýaly wezipeler kesgitlenilýär.

Bu wezipeleri durmuşa geçirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidentiniň 2018-nji ýylyň 30-njy noýabrynda çykaran 984-nji Karary bilen «Tiirkmenistanda 2019-2025-nji ýyllarda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň Konsepsiýasy» tassyklanyldy. Bu Konsepsiýa maglumat-aragatnaşyk tehnologiýalary ulgamynyň häzirki ýagdayyny, konsepsiýanyň maksadyny, wezipelerini, ony amala aşyrmagyň ugurlaryny, tapgyrlaryny, guralyny, maliýe taýdan üpjünçiligini we garaşylyan netijeleri ozünde jemleýär.

«Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2019 - 2025-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynda» sanly ykdysadyýetiň milli ykdysadyýetimizi osdürmekdäki täsiri ginişleýin beýan edilip, bu babatda:

- halk hojalygynyň dürli pudaklaryna täze innowasiýa tehnologiýalary, şol sanda, sanly tehnologiýalary we öňdebaryjy halkara tejribelerini ornaşdyrmak;

- elektron resminamalar dolanyşygyna hem-de elektron şahsyýetnamalar ulgamyna geçmek;

- ýokary tehnologiýaly, bäsdeşlige ukyply sanly yk¬dysadyýeti, sazlaşykly işleýän elektron senagatyny döretmek;

- sanly aragatnaşyk babatynda şäherleriň we obalaryň arasyndaky tapawudy aradan aýyrmak ýaly wezipeler kesgitlenildi.

Ýurdumyzda sanly ykdysadyýetiň ösdürilmeginiň binýadynda, 2025-nji ýyla çenli jemi içerki önümiň artyş depgininiň 8,2 % -den pes bolmadyk derejesiniň gazanylmagy maksat edinilýär.

Sanly ykdysadyýet Türkmenistanyň ykdysadyýetinde sanly maglumat-aragatnaşyk tehnologiýalarynyň peýdalanylmagyna esaslanýan täze döwrebap ulgam bolup durýar. Sanly ykdysadyýet elektron işewürligi we elektron täjirçiligi bilen baglanyşykly, sanly tehnologiýalara esaslanýan ykdysady işdir. Sanly ykdysadyýetiň üstünlikli durmuşymyza ornaşdyrylmagy, ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň mundan beýläk hem ýokary depginler bilen ösmegini kepillendirer.

Şunuň bilen, Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň täze döwrebap ulgamy bolan sanly ykdysadyýetiň önümleriniň birnäçesini hem belläp geçsek bolar.

Bank ulgamy milli ykdysadyýeti maýa goýum serişdeleri bilen üpjün etmekde uly ähmiýete eýe bolup, bu ulgamyň sanlylaşdyrylmagy işewürlik mümkinçiliklerini artdyrmaga, bank hyzmatlarynyň hilini ýokarlandyrmaga, nagt däl hasaplaşyklar ulgamyny ösdürmäge, hyzmatlaryň täze döwrebap görnüşlerini hödürlemäge, harajatlary we wagty tygşytlamaga ýardam berýär.

Hazirki wagtda Türkmenistanyň karz edaralarynda nagt däl hasaplaşyklary has-da ösdürmek, pul dolanyşygynyň netijeliligini ýokarlandyrmak, hödürlenilýän hyzmatlary online tertipde amala aşyrmak, bank kartlary arkaly toleg ulgamynyň ýaýrawy giňeldilýär. Hususan-da, «Internet-bank» we «Mobil-bank» hyzmatlarynyň üsti bilen müşderiler banka barmazdan dünýäniň islendik künjeginden töleglerini amala aşyryp bilýärler. Mundan başga-da, müşderilere internet ulgamynyň üsti bilen menzilara bank hyzmatlary, Türkmenistanda hasaplaşyk-töleg ulgamynda döwrebap tehnologiýalary müşderilere hödürlemek maksady bilen bölek satuw we hyzmat ulgamynda QR-code (dessin tassyklanylýan kod) arkaly hasaplaşyklar hödürlener.

Ulag-kommunikasiýa ulgamynyň sanlylaşdyrylmagy bilen hyzmatlaryň hili yzygiderli ýokarlanýar, olaryň görnüşleri artýar, üstaşyr daşalýan yükleriň möçberleri artdyrylýar. Sanly dolandyryş ulgamlarynyň ornaşdyrylmagy ulaglaryň ähli görnüsleriniň hereketiniň hakyky wagt birliginde awtomatlaşdyrylan tertipde dolandyrylmagynda giň mümkinçilikleri açylýar.

Sanly ykdysadyýete geçmekde aragatnaşyk ulgamyny osdürmegiň çäklerinde kämil maglumat geçiriji ulgamy gurnalýar. Bu ulgam ýurdumyzda elektron söwda hyzmatlarynyň ýaýbaňlandyrylmagyna, elektron resminama dolanyşygynyň osdürilmegine, maglumat geçirijiliginiň we onümçiligiň ýokarlandyrylmagyna ýardam berýär.

Şunuň bilen birlikde, ykdysadyýetimiziň pudaklarynyň hödürlenilýän hyzmatlary häzirki wagtda hem sanly ulgamy arkaly amala aşyrylýar, olar: Türkmenistanyň Senagat we komunikasiýa ministrliginiň “Türkmenhowaýollary” agentliginiň uçar peteklerini we “Demirýollary” agentliginiň otly peteklerini resmi Internet sahypalaryndan online tertipde satyn alynmagy, “Türkmenaragatnaşyk” agentliginiň poçta hyzmatlaryny Internet arkaly ulanmak we tölemek, “Altyn Asyr” ÝGPJ-niň täze “Töleg” atly programmasy arkaly öz öýjükli telefonlaryňyzyň hasabyny doldurmak, “Aşgabat telefon ulgamy” ÝGPJ-niň Internet sahypasy ýa-da ýörite programmasy arkaly hödürleýän hyzmatlary üçin töleglerlerini etmek ýaly, şeýle-hem, ýurdumyzyň hususyýetçileri tarapyndan söwda we jemgyýetçilik iýmit hyzmatlarynyň online tertibe geçirilýändigi, Internet dükanlaryň ençemesiniň döredilip hereket edýändigi hem milli ykdysadyýetimiziň täze ugurlarynyň ösdürilmeginiň aýdyň subutnamasydyr.

Senagat pudaklarynda sanly innowasion tehnolo¬giýalaryň ornaşdyrylmagy uglewodorod serişdeleriniň hem-de magdanlary gözlemegi, gazyp almagy we gaýtadan işlemegi dolandyrmagyň netijeliligini we hasabatlylygyň takyklygyny ýokarlandyrmaga, yitgileri azaltmaga, zähmet ondürijiligini we önümçiligiň howpsuzlygyny artdyrmaga ýardam berýär.

Sanly ykdysadyýete mahsus bolan maddy däl tapawutly häsiýetlere baglylykda, «Sanly ykdysady¬ýet» adaty ykdysadyýetde bar bolan çäklendirmeleri aradan aýyrmaga mümkinçilik berýär. Dolandyryş, maliýe, onümçilik, durmuş we beýleki ulgamlara täze tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy ykdysadyýetiň oňyn netijeleriniň artmagyna hem getirýär.

Ykdysadyýetiň ähli ugurlardaky iri innowasiýon taslamalaryň durmuşa geçirilmegi, täze önümçilikleriň, senagat, ulag-logistika we kommunikasiýa desgalarynyň döredilmegi milli ykdysadyýetimiziň ýokary netijeleriň gazanylmagynyň we dünýäniň ösen döwletleriniň hataryndaky berk ornuny eýelemeginiň aýdyň subutnamasydyr.

Türkmenistanyň “Türkmenistan” döwlet täjirçilik bankynyň

Halkara amallar müdirliginiň

başlygynyň w.ýe.ýe. N. Agabaýew

Turkmen
Vulnerability Scanner